De vraag naar duurzame boeken groeit. Boekenmakers willen niet alleen een mooi eindresultaat, maar ook een verantwoord productieproces. Een duurzaam boek bestaat uit meer dan gerecycled papier: het zit juist in de combinatie van ontwerpkeuzes, materialen en afwerking: keuzes die het milieu zo min mogelijk belasten én tegelijk jouw verhaal versterken.
Het goede nieuws: een duurzaam boek maken hoeft niet ingewikkeld te zijn. Met een paar bewuste beslissingen kun je een boek realiseren dat zowel prachtig als verantwoord is.
De papierkeuze: de basis van een duurzaam boek
Papier dat aantoonbaar slecht is voor het milieu komt er bij ons simpelweg niet in. Wij produceren uitsluitend op FSC-gecertificeerd papier, wat betekent dat er verantwoord wordt omgegaan met bossen. Maar wie écht een duurzaam boek wil maken, kijkt vaak verder dan regulier papier.
Gerecycled papier is inmiddels van zo’n hoge kwaliteit dat het nauwelijks nog te onderscheiden is van standaard houtvrij papier. Daarmee is het een laagdrempelige eerste stap richting een duurzamer boek.
Papier uit reststromen
Voor wie het boek nóg duurzamer wil maken of het visueel een duurzaam karakter wil meegeven, is papier uit reststromen een mooie optie. Denk aan papier gemaakt van landbouwafval, bermgras of tulpenbollen. Dit papier oogt altijd anders: sommige soorten hebben een zachte, natuurlijke tint, andere laten de vezels uit de reststromen juist duidelijk zien. Dat geeft het boek direct een herkenbare en duurzame uitstraling.
Bij het kiezen van dit papier is het belangrijk om na te denken over hoe zichtbaar die vezels mogen zijn. Bij gedetailleerde foto’s kan een grove vezel storend werken, terwijl boeken met minder detail daar juist prima tegen kunnen. Ook bij fijne illustraties of kleine, lichte letters werkt een rustiger papier vaak beter. Maak het papier een bewuste ontwerpkeuze, er zijn vele mogelijkheden.
Meer over papier uit reststromen vind je hier >>
Duurzame boeken maken met karakter
Een duurzaam boek maak je niet alleen met papier. Juist het gebruik van materialen en bindwijzen speelt een grote rol in de uitstraling én de milieubelasting. Hieronder enkele mogelijkheden om een duurzaam boek te maken.
Een duurzaam boek met Ecojeans
Wist je dat het mogelijk is om een hardcover boek te maken met gerecycled jeans? Oude spijkerbroeken worden ingezameld, versnipperd en opnieuw gesponnen binnen de EU. Door deze gerecyclede vezels te gebruiken, krijgen afgedankte jeans een tweede leven als omslagmateriaal. Het hele proces, van grondstof tot linnen band, is gericht op hergebruik en duurzaamheid.
Een duurzaam boek met een afgelijmde blote rug
Een afgelijmde blote rug is een bindwijze die zowel duurzaam als stijlvol is. Doordat de rug niet wordt bekleed, wordt er minder materiaal gebruikt en krijgt het boek een ambachtelijke uitstraling.
Een groot duurzaam voordeel van deze bindwijze is dat het boek ongelamineerd kan worden afgewerkt. Bij een reguliere bedrukte hardcover is dat niet mogelijk, omdat het scharnierpunt daar in het bedrukte deel ligt en extra bescherming nodig heeft.
Bij Probook lijmen we deze boeken altijd met koudlijm. Daardoor valt het boek mooi vlak open en is het zeer prettig in gebruik. Door te kiezen voor gekleurd garen kun je de rug extra laten opvallen en het duurzame karakter verder benadrukken.
Het omslag kan op talloze manieren worden uitgevoerd: meegenaaid of opgeplakt, met (on)gelamineerd papier of linnen, gelijk af of omplakt, met oversteek of precies gelijk aan het boekblok. De mogelijkheden zijn vrijwel eindeloos. Heb je een idee in je hoofd? Grote kans dat wij het kunnen maken. En natuurlijk denken we graag met je mee.
Een duurzaam boek met onbeplakt grijsbord
Ook onbeplakt grijsbord is een krachtige keuze voor een duurzaam boek. Het stevige, grauwe materiaal geeft het boek een diepe, natuurlijke uitstraling. Tevens laat het zien dat er geen onnodige bekleding is gebruikt. Wij kunnen het grijsbord voorzien van een print, zodat je het omslag toch een eigen en onderscheidend karakter geeft.
Laminaat: functioneel, maar niet recyclebaar
Bij een reguliere hardcover is laminaat eigenlijk onmisbaar. Maar bij een softcover, een boekje met singersteek of een hardcover met opgeplakte platten is het wél een keuze. Laminaat is niet duurzaam, omdat het de recyclebaarheid van het boek beperkt.
Toch heeft laminaat ook een duidelijke functie, dus overweeg de keuze wel goed. Het beschermt tegen krassen, vlekken en scheuren en maakt het omslag afneembaar. Ongelamineerd papier oogt puurder en natuurlijker, maar is kwetsbaarder: het kan sneller scheuren, vlekken opnemen en een ezelsoor in het omslag ontstaat eerder.
Pas het ontwerp aan bij een ongelamineerd omslag
Kies je bewust voor een ongelamineerd omslag, dan is het belangrijk om het ontwerp hierop af te stemmen. Zo is het verstandig om de rillijnen (de kleine geultjes waar het omslag vouwt) onbedrukt te laten of slechts een heel lichte kleur te gebruiken. Omdat het omslag steeds op die rillijn wordt gevouwen, zal de inkt daar breken. Dat betekent dat het witte van het papier zichtbaar wordt. Door daar geen of nauwelijks inkt te gebruiken, voorkom je dit effect.
Bij een ongelamineerd omslag is terughoudendheid in inktgebruik belangrijk, vooral bij donkere kleuren. Hoe meer inkt er op het papier ligt, hoe gevoeliger het oppervlak is voor krassen. Met name egale, donkere kleurvlakken laten die krassen snel zien, terwijl subtiele illustraties daar aanzienlijk minder last van hebben.
Naast deze praktische redenen, kan het ook een bewuste visuele keuze zijn om veel van het omslag onbedrukt te laten. Zeker bij papier uit reststromen is het juist mooi om het materiaal te laten zien, zo versterk je de duurzame uitstraling van het boek.
Printen is duurzamer dan andere veredelingen
Veredelingen zoals foliedruk of spot UV-lak kunnen een boek extra uitstraling geven, maar ze maken het ook lastiger te recyclen en vragen meer energie en materiaal. Printen is in veel gevallen een duurzamer alternatief.
Hieronder een overzicht van verschillende technieken en hun milieu-impact:
Zeefdruk
Bij kleinere oplages is zeefdruk erg milieubelastend, door het hoge inktverbruik en het intensieve reinigingsproces van de zeven.
Traditionele foliebedrukking
Deze techniek heeft een relatief hoge impact. Het boek wordt moeilijker recyclebaar, er is veel energie nodig en er moet een stempel worden gemaakt.
Blindpreeg
Bij grote oplages heeft een blindpreeg een relatief kleine impact. Er moet wel een stempel gemaakt worden, maar de stempel hoeft enkel met druk in het boek geperst te worden. Het boek blijft volledig recyclebaar.
Digitale foliebedrukking
De impact is iets lager dan bij traditionele folie. Er is minder energie nodig en geen stempel, maar het boek blijft lastiger te recyclen.
Spot UV
Ook spot UV heeft een behoorlijke impact: er wordt chemische lak gebruikt en uitharding vereist UV-energie. Ook Spot UV vermindert de recyclebaarheid.
Printen
Printen is het meest milieuvriendelijke veredeling. Er is relatief weinig energie nodig, het materiaal blijft goed recyclebaar en er ontstaan geen restmaterialen. Wij kunnen niet alleen papier printen, maar ook materialen zoals Ecojeans en grijsbord.
Een duurzaam boek dat opvalt
Een duurzaam boek draait niet alleen om milieuvriendelijke materialen. Het gaat ook om ontwerpkeuzes die het duurzame verhaal versterken. Een boek dat bewust is gemaakt voelt bijzonder, wordt langer bewaard en vaker doorgegeven. En dat is misschien wel de meest duurzame eigenschap van allemaal: dat het tijdloos is en zowel inhoudelijk als fysiek waardevol blijft.